| |
Uzay
Müziği
Uzay Müziği Tarihi
Uzay Müziği Tarihi hakkinda kisa bir derleme.
Uzay Müziğinin; klasik muzikden elektronik muzige gecisi ve gelisimi.
Yazan: Hakan Yildizeli
Yayin tarihi: 17 Aralik 2008
"Uzay Müzigi" (yada kismi olarak esanlamli
Enstrumantal Tiyatro) terim olarak muzikal seslerin deneysel olarak
bosluktaki hareketidir. Konu geregi bu bosluk Uzay'dir.
Baslangicta bu deneysel modern formlar 20'ci yuzyilin basinda dikkat
cekmistir. Uzay Muziginin kaynagi aslen "gelecegin estetikcisi"
besteci A N Scriabin'a (1872-1915) baglidir.
Zaten besteci (A N Scriabin) "Prometheus" da bu ogeleri tiyatrodaki
muzikal performansda onererek tanistirmistir. Daha sonra dusunmustur:
"Belki orkestra hareketi ve gelisimi kendisi alarak, canli bir
hareket olacak ve ayni zamanda koro'da bunu yapmaliki dansa yakin
olsun".
Ani zamanda Scriabin bazi sesleri hayal etmistir "cennetten gelen"
belirli formlarda ve hareketli, su anda mumkun olamayan.
Arastirmacilar boyle bir muzik acisindan calistilar.
Gorunuyorki, halen Antik Yunan eserleri ayri gurup ve sanatcilar
tarafindan cok sesli olarak icra ediliyor. Bunun en acik yolu, bu
methodun Barok orkestra ile calinmis olmasi. Buradan kalan,
16.yuzyilin karsilikli konusma polifoni'si ve performans ile duzenin
ilkeleri dogrultusunda kedisini bir ayinde farzetmesidir. (J.Gabrieli,
G.Schutz, S.Scheidt, O.Banevoli ve daha sonra Bach ve Handel).
Sanatcilar uzaya ait ayrilmalarin methodlarini sahne durumuna gore
muzikal tiyatroda kullandilar.("Don Giovanni" Mozart, daha sonra
"Prince Igor" Borodin). Enstrumanlarin yerini belirleme daha sonra
dahada seyrektir. ("Music in he Forest" Handel, "Serenade" Mozart,
"Requiem" Berlioz). 19.yuzyilin orkestrasinda Barok zamandan farkli
olarak tek koronun hakim oldugu gozlenir.
20.yuzyilin basinda Uzay Muzigine ilgi tekrar
uyanmistir bu devirde uygulama yeni polifoni ve senfoni ile
calismalari G Maher ve C Ives yapmislardir. Daha sonra E Satie
dahada deneysel yere tasimistir. ("Sound Wallpaper Projesi'nin dogal
baslangic bolumu); A.Schoenberg (oratorio "The Ladder of Jacob");
E.Varese (the piece "Integrals" vurmali calgilar icin).
Bu yeni method cok taleb edilmis, buyuk basari elde etmis bu durumda
anlatim en yuksek seviyeye cikmis bazi bolumlerin icine disaridan
ilavelerle vede gorsel efektler ile birlikte. Butun bunlar ayni
zamanda dogal bir nokta olarak, yuksek sesli muzik, donuk yapi,
kisisel sesler ile kendine bagli bir karakter olusturur. A Dymshitz,
1927 de Leningrand'ta ilginc deneysel bir eser yonetmistir. "Spatial
metallophon"i insa etmek istemistir, ses elemetleri uzaktan kumanda
ile konser salonunun uzerinden duzenlemeye baslamislardir. Birde S
Eisenstein kuvvetli uzay muzikleri performansi "Wolkiries" (1940)
vardir.
Tabiki cok daha uygun teknik nokta gorusunden, elektro akustik
sesleri kullanarak canli orkestra ile performans gerceklestiren
sanatcilarda vardir; S.Eisenstein, A.Schoenberg, K.Stockhausen,
P.Boulez, E.Varese. Fakat deneysel ve zekice yapilmis muzikal
duzenlemeler asla durmadi ve bu sanatin adi "instrumental theatre"
oldu. Xenakis ve onun "Terretecktor" unda orkestra elemanlari
seyircilerin arasinda caldi. Diger yabanci deneyselcilerde isleri
ile anildilar; A.Dobrovolsky (Poland), L.Verle (Sweden), M.Kagel
(Argentina). Diger bir yandan Rus muzisyen A.Schnitke (opera "The
Eleventh Commandment") ayirt etmek gerekir. "Antiphones" S.Slonimsky
ve "Small Play" B.Kutavichus enstrumantal ve senfonik icralarinda
efektlerini "hareketli enstruman"lar ile yapimislardir. En iyi
rezonans Second Symphony A. Schnitke (1972) tarafindan yapilmistir.
Henry Brant Amerika'nin en basta gelen akustik Uzay Muzigi
bestecisidir. 1913 de Montreal'da Amerikali bir aileden dogmus, 1929
yilinda New York'a gelmistir. Onun katalogu 100 den fazla Uzay
Muzigi calismasi icerir. Amerika ve Avrupada cok fazla Uzay Muzigi
performansi ve kayitlari yapmistir, uzun olan muzik kariyerinde bir
cok odulde almistir, bunlarin en onemlisi 2001 de gerceklestirdigi
"Ice Field" ile 2002 Pulitzer Music oduludur. 1950 de calismalarina
basladigi "Texture & Timbres" orkestrasyon kitap projesini 2008 de
tamamlamistir. En onemli eserlerinden biri olan "Wind, Water, Clouds
& Fire" Innova Recordings de yayinlanmistir, Volume 3 of The Henry
Brant Collection Ocak 2006 da. Henry Brant hakkinda cok detayli
bilgi mevcuttur. Bu derlemede ancak bu kadar yazabildim,
ilgilenenler daha fazla bilgi icin email gonderbilirler.
Gercek suki; Uzay Muzigini daha dogal yapmak icin muzik anlayisi ve
gelisimi acisindan elektronik muzik uygundur, varligi, gunluk
kullanimdaki cogalma ve yayilma teknikleri ile elektro akustik arac
ve gerecler ile kullanilmaktadir. Kesin konusursak, alisila gelmis
konser muzigi her zaman goze hos gelen tiyatral ogeler tasir. Bundan
izleyici psikolojik olarak etkilenir. Hatta kayit bile dinlese hayal
edip gorebilir. Bundan dolayi muzigin kaynagindan cok sadece yuksek
ses ile ilgilenir.
Electronik muzigin algisi olduca farklidir. Alisilmistan farkli olma,
sanatcinin isaretiyle aldirmadan yaratmak, siyah kutunun
derinliklerinden disari cikmak. Burada gurultulu hoparlorler ile ilk
sesler gelmeye baslar, dinleyici herzaman tuaf bir karakter
icindedir, bos sahneye bakarken. Bu dogru bir yaklasimdir elektronik
muzigin dogal tavri olan sentez ve gorsel ogeler, sesin kaynagi (sinema,
dia gosterisi, pandomim, isik-muzik gosterisi). Sadece elektronik
muzik cok acik bir bicimde sesin hareketliginin gerekliligini
tanimlar. Aldatici bir gorunum yaratmak, malum Uzay muziginin
eylemidir. Her nekadar gorunmez olsada sonucta bir elektronik sesin
ortaya cikmasiyla belirginlesir.
Devami Var
Kaynak Eserler:
-
Kohoutek I. "The composition technique in the
music of XX century". - Moscow: "Muzyka", 1976.
-
Galeyev B. "Aesthetic principles of "spatial
music". - In the book: "All-Union school of young scientists and
specialists "Light and Music". KAI Press, 1979.
-
Hakan Yildizeli Missouri Universitesi Sound
Design yayinlari 2004 - 2006
-
Hakan Yildizeli Mars Voice 2006
-
Henry Brant bolumu kaynagi: www.jaffe.com/BrantBio.html
Hakan Yildizeli'nin Yorumu:
"Uzay Muzigi yada Uzaya Ait Muzik" bildigimizden cok
otede bir muzik turudur. Cok detayli bir harihi ve hakkinda
yayinlanmis cok kitap vardir. Deneysel yaklasimlar ve gelecekcilik
tavri Uzay Muziginin temelini olusturur. Bu muzik turu klasik,
akustik, elektronik olarak icra edilebilir. En onemli ve eklileyici
yolu canli performanslardir.
Internet ortaminda herkesin ulasabilecegi .mid dosyasi halindeki "yuki"lestirilmis
klavye seslerini kullanmak veya bir sanatcinin dinledigi, gordugu,
yasadigi bir olaydan etkilenerek bir uzay muzigi parcasi denemesi
ile Uzay Muzigi yada gercek adiyla (Spatial Music) Uzaya Ait Muzik
yapmasi tabiki soz konusu degildir. Ancak 20. yuzyilin sonlarinda bu
turlu yapilan muziklere Space Music de denildigini biliyoruz, bu
turun Spatial Music - Uzay Muzigi- inden cok New Age muzik turune
girdigini rahatlikla soyleyebiliriz. (Kesin olarak turu - genre-
bilinmiyorsa "Electronic - Electronica" diye yazilmistir).
Muzik terimi olarak dogrusu "Spatial Music" yani "Uzay Muzigi"dir.
Hakan Yildizeli
Copyright:
© 2008 Hakan Yildizeli. Butun haklari saklidir.
Lutfen bu yaziyi kopyala yapistir yolu ile internetteki bedava
ansiklobedilerde veya web sayfalarinda yayinlamayin, silinecektir.
Bu web sayfasindaki yazi Copyscape ile korunmaktadir.
Orijinal web sayfasi burasidir.
İletişim:
Webisto Productions
Email: web@webisto.com
P O Box 612 West Paterson, NJ 07424
© uzaymuzigi.marsvoice.com.
Yukari
|
|
